Coğrafi İşaret

Gemlik Zeytini Coğrafi İşareti

Yöresel ürünleri koruyan işarete coğrafi işaret adı verilmekte ve bu konu fikri mülkiyet haklarının kapsamına girmektedir.

Ülkemizde fikri mülkiyet hakları ile ilgilenen kuruluş Türk Patent Enstitüsü (TPE)’dür. Coğrafi işaretler ile ilgili yasal düzenleme 1995 tarihinde yürürlüğe giren Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında 555 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile yapılmaktadır. KHK’nin 3. maddesi coğrafi işareti “belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibariyle kökenin bulunduğu bir yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işaretlerdir” şeklinde tanımlamaktadır. Bu tanım aynı zamanda TPE tarafından da kullanılmaktadır.

Coğrafi işaret olarak tescil edilebilecek ürünler KHK’ nın 1.inci maddesinde; “doğal ürünler, tarım, maden ve el sanatları ürünleri ile sanayi ürünlerinden bu KHK’ da yer alan tanımlara ve koşullara uygun olan her türlü ürün” olarak ifade edilmiştir.

Bir coğrafi işaret tecilinin yapılabilmesi için üç koşulun oluşması gerekmektedir;

1. Coğrafi işaret mutlaka bir ürünle ilgili olmalı ve söz konusu ürün benzer ürünlerden bir takım farklılıklara sahip olmalıdır. Buna karşılık Azerbaycan, Bahreyn, Hırvatistan, Jamaika, Singapur gibi bazı ülkelerde hizmetler de coğrafi işaretler kapsamında tescil edilmektedir.

2. Söz konusu ürünler mutlaka coğrafi bir alan ile bağlantılı olmalıdır. Diğer bir ifade ile coğrafi sınırları belli olmalıdır.

3. Ürünlerin farklı özellikleri yani kaliteleri, ünleri ya da diğer özellikleri ile coğrafi orijinleri arasında mutlaka bir bağlantı olmalıdır.

Yukarıda sıralanan üç temel koşul olmaksızın coğrafi işaretin varlığından söz edilememektedir.

Coğrafi işaretlerin 3 temel fonksiyonu vardır;

*Orijini belirtir

*Kaliteyi garanti eder

* İşletmeye değer katar

Coğrafi işaret tescili özellikle iki nedenle yapılır:

1. Coğrafi işarete konu olan ürünün standardının ve geleneksel özellikteki üretim metodunun korunması,

2. Coğrafi işaretler, ürüne pazarlama gücü katar ve bir tekel hakkı olmayıp ürünün gerçek üreticilerini koruyan kolektif bir hak olduğundan kırsal kalkınmaya aracılık eder ve ülke ekonomisine katkı sağlar.

Tüketiciler söz konusu yöre adıyla satılan ürünleri o yöre adına duydukları güven nedeniyle, diğer yerlerde üretilenlere tercih edebilirler. Bu nedenle bir ürün için belirli bir kalite sembolü haline gelmiş yer adlarının coğrafi işaret olarak koruma altına alınmasında o yöre halkının menfaatlerinin korunması açısından büyük fayda vardır.

Coğrafi işaret korumasının amaç vefaydalarından biri de, coğrafi işaret ibarelerinin,gerekli özelliklere haiz olmayan sahte ürünler üzerinde kullanılmasının önüne geçilerek,tüketicinin yanıltılmasına engel olunması, dolayısıyla tüketicinin korunmasına yardımcı olmaktır.

Yöresel ürünler, kendilerine has özellikleri üretildikleri yörenin coğrafi özelliklerinden, iklim ya da toprak yapısından kaynaklanan farklılıklardan ve/veya yapım ustalıklarından alırlar.Eğer farklılık yapım ustalığından kaynaklanıyorsa, yöresel ürünü orijinal üretim alanının dışına çıkartarak usulüne uygun ürettiğinizde kalitesinden fazla bir şey kaybetmeyecektir ki bu durum aşağıda açıklanacağı üzere coğrafi işaretlerde “mahreç işareti” kapsamına girmektedir. Ancak, söz konusu ürünün farklılığı üretildiği yörenin toprak, su, nem, ısı, rüzgâr vb. özelliklerinden kaynaklanıyorsa bu ürün yöresinin dışında üretildiği zaman mutlaka kalitesinden kaybedecektir. Bu durumda ürünler “menşe işareti” ile koruma altına alınmaktadır. Bunun anlamı, ürünün üretimini, depolanmasını ve paketlemesini orijinal yöresinin dışında yaparsanız o ürünün özelliklerini kaybedeceğinizdir.

Coğrafi işaretler, menşe adı ve mahreç işareti olarak ikiye ayrılmıştır.

Menşe Adı:Coğrafi sınırları belirlenmiş yer ile söz konusu coğrafi yerin insan faktöründen ya da doğasından kaynaklanan bir özelliğe sahip olan ve bu özellikleri itibariyle bölgeyle özdeşleşmiş ürünlerin üretimi,işlenmesi ve diğer işlemlerinin tümüyle bu yöre, alan veya bölge sınırları içinde yapılması ürünün“menşe adını” belirtir.

Menşe adı, menşe adına konu ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tümüyle coğrafi sınırları belirlenmiş yöre, alan veya bölge sınırları içinde yapılmasını gerektirir.

Bu tür ürünlere örnek olarak Gemlik Zeytini, Ayvalık Zeytinyağı, Eskişehir Lületaşı,Çelikhan Tütünü, Ege Pamuğu verilebilir.

Ürünler ait oldukları coğrafi bölgenin dışında üretilemezler. Çünkü ürün, niteliklerini ancak aitolduğu yöre içinde üretildiği takdirde kazanabilir.

Mahreç İşareti:Üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinden en az biri sınırları belirlenmiş bir coğrafi alanda gerçekleşen ürüne mahreç işareti denir. Mahreç işaretine konu olan ürünün özelliklerinden en az birinin, o yöreden kaynaklanması şartıyla yöre dışında da üretilebilmesi söz konusudur.

Bu tür ürünlere örnek olarak Adana Kebabı, Edirne Tava Ciğeri, Safranbolu Lokumu verilebilir.

Mahreç işaretleri de menşe adları gibi belirli bir yöreye belirli özellikleri itibarıyla bağlı olmakla birlikte, üretim aşamalarının hepsinin belirlenen coğrafi bölgede gerçekleştirilmesi zorunlu değildir.

Bu ürünlerin nitelikleri, kalitesi, ünü ve diğer özellikleri belirli bir coğrafi yere ait doğal hammadde ya da beşeri unsurlara dayalı işlemlerden kaynaklanan özellikler taşır. Bu üretimde, bulundukları coğrafi bölgeye ait üretim yöntemlerinin aynen kullanılması ve ürünün kalitesinin aynı olması şarttır.

Türkiye genelinde 2014 yılı itibariyle 178 adet coğrafi işaret almış ürün bulunmakta, bunların 135 tanesini tarım ve gıda ürünleri oluşturmaktadır.

mahrec-isareti

Coğrafi işaretin bu konudaki koruyucu yönü, tescili elinde bulunduran kuruluşa denetleme ve yasal işlem başlatma yetkisi vermesidir. 555 sayılı KHK’nin korumanın kapsamı ile ilgili 15. maddesi coğrafi işaret başvurusu yapma hakkına sahip kişiler ile tescil edilmiş coğrafi işareti kullanım hakkına sahip kişilerin, üçüncü kişiler tarafından aşağıda sayılanların yapılmasını önleme hakkına sahip olduğunu belirtmektedir.

1a) Tescilli adın ününden herhangi bir biçimde yarar sağlayacak kullanımlar veya tescil kapsamındaki ürünleri andıran ya da çağrıştırabilen ürünlerle ilgili olarak tescilli adın dolaylı veya dolaysız olarak ticari amaçlı kullanımı.

1b) Sözcük olarak gerçek coğrafi yeri ifade etmekle birlikte halkta haksız biçimde ürünün başka yer kaynaklı olduğu izlenimini bırakan kullanımı veya korunan adın tercümesinin kullanımı veya ‘stilinde’, ‘tarzında’, tipinde’, ‘türünde’, ‘yöntemiyle’, ‘orada üretildiği biçimde’ veya benzeri diğer açıklama veya terimlerle birlikte kullanımı.

1c) Ürünün iç veya dış ambalajında, tanıtım ve reklamında veya ürünle ilgili herhangi bir yazılı belgede doğal veya esas nitelik ve özellikleri ile menşei konusunda yanlış veya yanıltıcı herhangi bir açıklama veya belirtiye yer verilmesi.

1d) Ürünün menşei konusunda halkı yanıltabilecek biçimde ambalajlanması veya yanılgı yaratabilecek diğer herhangi bir biçimde sunulması.

Coğrafi işaretler, tescili ellerinde bulunduranlara kolektif tekel hakkı sağlamaktadır. Bunun anlamı belli bir kuruluşun tescili almış olmasının tescilden doğan hakları tek başına kullanmayacağı ya da ürünü tescilde belirtildiği gibi üretenleri kısıtlayamayacağıdır. Tescili elinde bulunduran kurum ya da kuruluş denetleme yetkisine sahiptir. Coğrafi işaret başvurusunu yapan ve başvurusu kabul edilen kurum ya da kuruluş yukarıda belirtilen durumlardan bir ya da bir kaçının meydana geldiğini tespit ettiği takdirde hukuk ve ceza davası açmaya yetkilidir.

Avrupa Birliğinde Coğrafi İşaretlerin tüketiciler tarafından ayırt edilmesini sağlayan logolar ürün ambalajlarında kullanılmaktadır. Aşağıdaki iki logo sırasıyla Mahreç ve Menşe Adlarını göstermektedir.

 PDO (Menşe Adı)

PDO (Menşe Adı)

 PGI (Mahreç İşareti)

PGI (Mahreç İşareti)

Gemlik Zeytini Coğrafi İşareti

“Gemlik Zeytini” Türk Patent Enstitüsü tarafından 23.09.2003 tarihinden geçerli olmak üzere coğrafi işaret olarak tescil edilmiştir.

Gemlik fidanlarını Gemlik coğrafi işaret sınırları dışında kullanmak suretiyle ürettikleri zeytinleri de “Gemlik Zeytini” adı altında satabileceğini düşünen pek çok işletme ve tüccar bulunmaktadır. Ancak, tescilli ismin kullanımı 1995 tarih ve 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname(KHK) ile sınırlandırılmıştır. Gemlik Zeytini “menşe adı” ile koruma altında olduğu için üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin hepsinin tescilde belirtilen coğrafi sınırlar içerisinde gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu nedenle Akhisar ilçesinde ya da Adana ilinde yetiştirilen bir Gemlik fidanından elde edilen zeytinlere işlendikten sonra Gemlik Zeytini adını vermek kanunen suç teşkil etmektedir.

Tüketicilerin Şubat 2014tarihinden itibaren satın almış oldukları Gemlik Zeytininin orijinal ürün olup olmadığını anlamak için ambalajındaki hologramlı ve logolu etikete bakmaları yeterli olacaktır.

gemlik-zeytini-logo cografi-isaret-belgesi

Gemlik Zeytininin coğrafi işaretinin kullanılabilir bir duruma getirilebilmesi için tescil kapsamındaki coğrafi sınırlar içerisinde yetiştirilen ürün miktarının ve üreticilerin kayıt altına alındığı ve satılan her ambalajlı ürünün izlenebilirliğinin sağlandığı bir kontrol sistemi oluşturulmuştur. Bu sistem aynı zamanda tüketicilerin tescilli ürünü ayırt etmelerini sağlayacak logolu bir kontrol etiketini de kapsamaktadır. İzlenebilirlik karekod sistemi ile sağlanacak olup, karekodunherhangi bir kişi tarafından kopyalanmasının önlenmesi için hologramlı etiket ile garanti altına alınmıştır.

Hologramlı Etiketlerin Temini

Gemlik Zeytini coğrafi işaret tescilinde belirtilen alanlar içerisinde ürün almış olan firma sahiplerinin ürün ambalajlarında hologramlı etiket kullanmak istemesi durumunda;

1. Firmalar müstahsil makbuzları ile birlikte Gemlik Ticaret Borsası’na şahsen, telefon ya da e-mail aracılığıyla başvurmaları gerekmektedir.

2. Müstahsil makbuzlarında belirtilen üreticiler, Borsa’nın üretici kayıt sisteminden kontrol edilerek satmış oldukları ürün miktarı ilgili üreticinin stok kaydından düşülmektedir.

3. Müstahsil makbuzunda belirtilmiş olan üreticinin kaydına rastlanamamış ise firma sahibi ile iletişim kurularak ilgili müstahsilin irtibat numarası istenmekte ve müstahsil kurallara uygun bir şekilde kayıt altına alınmaktadır. Müstahsil ile zeytinlik sahibi kişi aynı kişi olmayabilir, bu durumda, müstahsil makbuzunda kayıtlı kişiden zeytinlik tapusuna sahip kişi ile ilgili bilgiler alınmakta ve hologramlı etiket verilecek olan miktar kayıtlardaki kişinin stok hesabından düşülmektedir.

4. Hologramlı etiketler genellikle 2 gün içerisinde hazırlanarak firmalara teslim edilmektedir.

5. Etiketler teslim alınmadan önce, ilk kez etiket alacak olan firmaların kalite kriterlerine ve etiket kullanma kurallarına uyacaklarına dair bir sözleşmeyi imzalamaları gerekmektedir.

Etiket Kullanım Sözleşmesini PDF dosyasını indirmek için tıklayınız..

Not: Sistem henüz deneme aşamasında olduğu için zaman zaman karekod baskı yapan yazıcı sorun yaşanmaktadır. Mevcut durumda yazıcı değiştirilecek olup, eski yazıcı ile etiket hazırlanmakta, eski yazıcının kapasitesinin düşük olması nedeniyle de bu süre uzayabilmektedir. Bu durumda etiketlerin ne zaman hazırlanıp verileceği konusunda ilgili firmaya bilgi verilmektedir.

Firmalar, hologramlı etiketi kullanmakta serbesttir. Ancak, ambalajın üzerinde hologramlı etiket olmaksızın “Gemlik Zeytini” yazılamayacaktır. Firmaların ellerindeki baskılı ambalajları tüketmesi için 31 Aralık 2014 tarihine kadar süre tanınmıştır. Bu tarihten sonra, sistemin deneme süresi sona erecek ve denetlemeler hem marketler hem de firmalar için yasal süreç ile birlikte başlayacaktır.

Etiketlerin Fiyatlandırılması

Her bir hologramlı etiket, birim fiyatı üzerinden üreticiye verildiği takdirde küçük gramajlı ambalaj kullanan firmalar için oldukça yüksek, büyük gramajlı ambalaj kullanan firmalar için ise oldukça düşük bir maliyete sahip olacaktır. Firmalar arasında yaşanacak bu haksızlığın giderilmesi için fiyatlandırma etiket adedi üzerinden değil, etiket verilen ürünün miktarı üzerinden hesaplanmaktadır. Bu şekilde, kamyon bazında, bir kamyon yükleme yapan tüm firmalar aynı etiket bedelini ödemiş olacaklardır.

Etiketlerin değeri; 0,014 TL/kg olarak belirlenmiştir.

Etiket temini için iletişim bilgileri

Gemlik Ticaret Borsası

Tel: (0224) 513 43 73 – (0224) 514 08 81

Fax: (0224) 514 08 82

e-mail: gemliktb@tobb.org.tr

Logo Kullanan Firmalar Listesi